System ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej stworzyło producentom sektora rolno-spożywczego szansę ochrony wytwarzanych przez nich produktów regionalnych i tradycyjnych. System ten oparty został na istniejących wcześniej rozwiązaniach krajowych stosowanych we Francji (system L’appellation d’origine contrôlée – AOC) oraz we Włoszech (Denominazione d’Origine Controllata – DOC).
W 1992 r. zostały wdrożone w Unii Europejskiej dwa rozporządzenia (Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. –zastąpione później rozporządzeniem Rady (WE) nr 510/2006 oraz rozporządzanie Rady (EWG) nr 2082/92 z dnia 14 lipca 1992 r. – zastąpione później rozporządzeniem Rady (WE) nr 509/2006). Wdrożenie tych przepisów pozwoliło na uregulowanie kwestii związanych z ochroną nazw produktów rolnych i środków spożywczych oraz ochroną tradycyjnych metod produkcji, przepisów i receptur.

Zgodnie z ww. rozporządzeniami produkty rolne lub środki spożywcze mogą zostać wyróżnione poprzez stosowanie następujących rodzajów oznaczeń:

• Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP),
• Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG),
• Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS)

Stosowanie tych oznaczeń pozwala na łatwiejszą identyfikację produktów, ich ochronę przed nieprawnym używaniem zarejestrowanych nazw oraz promocję produktów o specyficznych cechach i określonym pochodzeniu. Producentom wytwarzającym produkty o wysokiej jakości i wyjątkowych walorach daje natomiast szansę zaistnienia na rynku. Wytwarzanie wyrobów regionalnych i tradycyjnych może również przyczynić się do rozwoju obszarów wiejskich poprzez różnicowanie działalności rolniczej i promocję tych regionów. Ponadto, system ten wspiera rozwój gospodarki wiejskiej, gdyż tradycyjne metody wytwarzania wymagają znacznie większego nakładu pracy, dzięki czemu możliwe jest zwiększenie zatrudnienia w rolnictwie. Jest to cecha istotna szczególnie dla terenów o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Jednym z podstawowych elementów zapewnienia ochrony jest skuteczny system kontroli, na który składa się kontrola zgodności procesu produkcji ze specyfikacją oraz kontrola urzędowa.

Podstawą funkcjonowania systemu rejestracji i ochrony nazw produktów regionalnych i tradycyjnych jest prawo Unii Europejskiej. W przepisach polskich określone zostały natomiast ramy instytucjonalne umożliwiające wdrożenie systemu na szczeblu krajowym (m.in. poprzez określenie zadań dla poszczególnych organów administracji państwowej). Informacje te zostały zapisane głównie w ustawie o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych, z 2004 r.

Dla producentów rolnych, którzy zdecydują się na udział w systemie Chronionych Nazw Pochodzenia, Chronionych Oznaczeń Geograficznych i Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności, przewidziane zostało w projekcie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2007-2013 wsparcie finansowe w ramach dwóch działań: „Uczestnictwo rolników w systemach żywności” oraz „Działania informacyjne i promocyjne”.